Afgelopen zondag maakten wij een wandeling over het strand bij Scheveningen. Plotseling begon het te regenen en vluchtten we een strand café in. Aan de toog was een plek vrij en we kwamen aan de praat met een echtpaar dat uit geweest was in Den Haag en een afzakkertje nam. Net geklede mensen type VVD, u weet wel, hij met een polootje en zij met een (on)opvallende Gucchi-tas. Een aantal jaren geleden was het verschil tussen VVD-ers en PVV-ers nog duidelijk te zien en te horen. De eersten zijn netjes rechts en laten andere mensen uitpraten, de tweede ventileren het ‘Gesunde Volksempfinden’ en brallen onder het mom van ‘Ik mag toch zeggen wat ik wil?!’ de meest ongenuanceerde en discriminerende teksten de wereld in. Beide voelen zich echte Nederlanders. In het tijdperk Wilders-Yesilgoz is het moeilijker beide groepen uit elkaar te houden. VVD-ers vertellen bij de bitterbal ongegeneerd discriminerende moppen en PVV-ers kunnen in keurig ABN uitleggen waarom ze geen buitenlander als buurman willen hebben.
De regen buiten was een heerlijke aanleiding om ‘noodgedwongen’ een La Chouffe van de tap te nemen. Onze gesprekspartners waren onder invloed van de nodige spiritualiën en in een opperbeste stemming: ze hadden een goede daad verricht! Met hun volwassen kinderen waren ze na een etentje in Den Haag met de tram naar strand gereden. Na enkele haltes waren er twee druk-pratende Marokkaanse jongens de tram ingestapt en gingen achter een Nederlands meisje-alleen zitten. “Het waren verder normale jongens maar je kon zien dat het meisje zich onveilig voelde. Wij zijn demonstratief bij haar gaan zitten en zijn meegereden tot het meisje uitstapte. Er is niets gebeurt maar dat kwam natuurlijk door onze aanwezigheid dat die Marokkanen zich normaal gedroegen. Voor haar zijn we twee haltes te ver doorgereden. Proost, we hebben er nog eentje verdiend!”
Discriminatie in een eigentijds jasje. Is het mogelijk dat deze jongens keurig hun huiswerk gemaakt hadden en daarna wilden chillen in de stad? Maak je jonge mensen beter door ze tegemoet te treden vanuit een negatief stereotiep? Bevordert dit gedrag de integratie? Vrouwen-die-lastig-gevallen-worden zijn de laatste tijd vaak in het nieuws, en terecht. Maar om de stoere bink uit te hangen over de rug van een deel van ONZE jongeren gaat te ver. Mensen die tolerant en ruimdenkend zijn, dat zijn échte Nederlanders.
Heb jij ze ook in je familie- en kennissenkring? Warhoofden die beweren dat de aarde plat is, dat presidenten en leden van het koninklijk huis in werkelijkheid reptielen zijn, dat de 5G-zendmasten corona hebben veroorzaakt? Schijnbaar normale mensen die op onnavolgbare wijze feiten aan elkaar knopen en denken zo de wijsheid in pacht te hebben?
De mens komt voort uit de natuur en is een ontwikkeld dier met een bewustzijn. Dat bewustzijn maakt dat wij al duizenden jaren behoefte hebben aan verklaringen voor de onbegrijpelijke verschijnselen en gebeurtenissen om ons heen. Met name natuurverschijnselen als wind, bliksem, zonsverduistering waren voor de oermens onverklare fenomenen. Duizenden jaren lang werden door aandachtstrekkers, gelovigen en machtswellustelingen verklaringen in elkaar geknutseld die kant noch wal raakten.
De meesten van ons zijn met de volgende complottheorie opgegroeid: God had Adam en Eva uit klei geschapen en hen in het hemelse paradijs gestald. Ondankbaar als zij waren hielden zij zich niet aan het enige verbod: “Blijf van de appel af!” De vrouw kon de verleiding niet weerstaan en zorgde ervoor dat haar nageslacht (de mensheid) het moest bezuren. Maar god was barmhartig en bereid de mensen te bevrijden van het vreselijke aardse leven door zijn zoon te sturen. Edoch, door wie werd hij aan het kruis genageld? Door de joden.
We zien hier dus twee complottheorieën naadloos in elkaar overgaan: de vrouw kan haar gevoel niet beheersen en is ongeschikt om beslissingen te nemen en de joden hebben Jezus vermoord waardoor wij allen langer op het paradijs moeten wachten. Je hoeft geen feminist of Zionist te zijn om te constateren dat dit Bijbelse verzinsel de afgelopen 20 eeuwen vreselijke gevolgen gehad heeft voor vrouwen en joden.
Naast de gelovigen zijn er hedendaagse warhoofden en zwendelaars die zich spiritueel of soeverein noemen. Waar zij moeite mee hebben is het verschijnsel ‘toeval’. Voor hen bestaat toeval niet en schijnbaar toevallige gebeurtenissen worden aangestuurd door complotten of hogere machten. Toeval bestaat echter wel! Veel complotdenkers en gelovigen ontkennen de evolutietheorie maar in grote lijnen is deze juist. Naar gelang de verandering van natuurlijke omstandigheden ontstaan en verdwijnen levensvormen waarbij toeval een grote rol speelt. Zo werden het verdwijnen van de dinosaurussen en de opkomst van de zoogdieren (waaronder de mens) veroorzaakt door een meteorietinslag in Mexico. Toeval dus.
Ook in de menseljke geschiedenis zien we dat Weltentscheidene gebeurtenissen regelmatig veroorzaakt worden door toeval. Zo reed de chauffeur van kroonprins Frans Ferdinand in 1914 per ongeluk de verkeerde, onbeveiligde straat in waar Prinzip klaarstond om hem te vermoorden waarna direct de eerste wereldoorlog uitbrak. En zo viel in 1989 de Berlijnse Muur niet door een oorlog of een verdrag maar omdat DDR-woordvoerder Schabowski zijn verkeerde leesbril ophad.
Tegelijkertijd lijken veel gebeurtenissen toeval terwijl ze het niet zijn. Een vriendin vertelde: “Ik kwam de bar binnen en ik keek hem in de ogen. En flits, dit is de man van mijn leven. God heeft ons voorbestemd”. Hier is tegelijkertijd sprake van toeval en geen toeval. Het is natuurlijk toeval dat ze elkaar nét op dat moment in de ogen keken. Maar de klik is geen toeval. Deze is onderzocht: die herkenning in een flits is een quick scan van de betreffende persoon qua kleding, uiterlijk, houding etc. De variabelen in die scan zijn ontstaan door opvoeding, negatieve en positieve ervaringen, opleiding etc. Tachtig procent van de liefdes op het eerste gezicht vinden plaats binnen de eigen sociale klasse. Bepaald geen toeval!
Maar m.n. Chopra-aanhangers en andere spirituelen hebben er een handje van om toevallige gebeurtenissen naar believen in schimmige kaders te plaatsen die in hun kraam te pas komen waarbij zij oorzaak en gevolg naar believen omdraaien. Hierbij speelt voor hen ‘het volgen van het gevoel’ een grote rol. Zo vertelde mij iemand dat zij al in het begin van haar relatie een slecht gevoel had bij haar aanstaande schoonmoeder, wat zij haar bij de tweede ontmoeting ook mededeelde. “En weet je, mijn gevoel is uitgekomen”, zei ze tegen mij. “Ik heb tot haar dood niet met haar op kunnen schieten”. Toen ik haar probeerde duidelijk te maken dat zijzelf daar wellicht debet aan was door haar premature opmerking tegenover haar schoonmoeder werd dat verontwaardigd afgewezen.
Je verstand niet gebruiken en op gevoel leven en beslissingen nemen is een slecht uitgangspunt. Als mensen dat groepsgewijs doen heet dat gevoel het Gesunde Volksempfinden. Het gevoel/de complottheorie dat joden de schuld hadden aan de werkloosheid in de jaren dertig kwam voort uit dat sentiment. Politici die voor ingewikkelde problemen simpele verklaringen en even simpele oplossingen hebben, deugen niet. Er bestaan geen eenvoudige oplossingen voor ingewikkelde problemen. Zij exploiteren ontevreden gevoelens ten eigen bate.
Natuurlijk kan het verstand niet alles verklaren. We zullen ons als mens altijd blijven afvragen wat de zin van het leven is en waarom de één pech heeft en de ander geluk. Maar leg je erbij neer dat voor ingewikkelde vraagstukken geen eenvoudige verklaringen en oplossingen zijn. Zeg simpelweg: “Ik weet het niet”, of “Het is ingewikkeld”, of “Dat zal later wel duidelijk worden”. Leef meer in het nu, blijf bij de feiten en neem genoegen wat je hebt en weet. Dat is goed voor jezelf en … prettig voor je omgeving!
Smaak en levensopvatting worden gevormd tussen het tiende en achttiende levensjaar. In de puberteit kleuren positieve en negatieve ervaringen het filter waarmee je de rest van je leven de wereld bekijkt en beoordeelt. Niet alleen grote gebeurtenissen maar ook toevallige ontmoetingen zijn bepalend. Welke muziek luisterde je en wie waren je helden? Dit is de levensfase waarin de dood ver weg is en je je onsterfelijk waant.
Mijn puberteit viel tussen 1964 en 1972. Terwijl ik op de H.B.S. een proefwerk moest leren over Newtons zwaartekracht, hoorde ik tijdens mijn verplichte kerkbezoeken absurde verhalen over mensen die opstegen naar de hemel en over water konden lopen. Ook kreeg ik een hekel aan jazz door een pijp rokende, elitaire neef die de onbegrijpelijke klankkakafonie van Art Blakey verheerlijkte (‘Kind, je snapt de genialiteit niet!). Zorgden de Vietnamoorlog en de moord op Marten Luther King dat ik de Amerikanen niet als bevrijders maar als oorlogsmisdadigers zag.
In december 1965 kreeg ik de eerste singles op mijn elfde verjaardag: Help van The Beatles en I can get no satisfaction van The Rolling Stones. Een wereld ging via mijn moeders Dual pick-up voor mij open. The Beatles met hun lange haren! Die werden niet gedwongen om 1 keer in de maand naar de kapper aan de Lindestraat te gaan om het haar in een plantenpot-model te laten knippen! Geen Bing Crosby gekweel en flauwe Louis Davids teksten maar opwindende blues en rock & roll. Niet de vette kuif van de even vette Elvis maar de nonchalante haardracht van John, Paul, George en Ringo, dat wilde ik! En de Stones met de brutale Mick Jagger! Liggend op de grond, poserend voor een platenhoes. Die zouden voor ‘Netheid’ en ‘Vlijt’ vast nog minder dan het magere zesje krijgen dat ik altijd van meester Vergeer op mijn rapport kreeg! Uren kon ik naar de platenhoezen kijken.
Iedere generatie heeft zijn eigen helden en rolvoorbeelden. Mijn vader en moeder gingen in hun jeugd ter ontspanning naar de bioscoop. Zij bewonderden vooroorlogse filmhelden als Katrin Hepburn en Clark Gable. Stijf acterende types die onwerkelijke, romantische teksten lispelden. Na de oorlog keken zij naar musicals die overduidelijk in een studiodecor waren opgenomen en waar een geforceerd optimisme de boventoon voerde. De eerste film die mij aansprak was Once Upon a Time in the West. Een realistische western waar een blanke met blauwe ogen de grote boef was en Claudia Cardinale niet alleen sexy-zijn speelde maar was! Met daarbij de prachtige, letterlijk op maat gemaakte muziek van Ennio Morricone, onweerstaanbaar! In Alhambra draaide bijna tegelijkertijd de muziekfilm Woodstock (1969). Ongedwongen lagen jongeren in het gras naar de opwindende muziek van Joe Cocker en Jimi Hendrix te luisteren. Gekleed in prachtige kleding met bloemenmotieven. Blues en rock in plaats van zoetsappige musical liedjes.
Mei 1972. De nieuwe lp van The Rolling Stones Exile on Mainstreet is uitgekomen. Met een vriend luister ik naar de radio waar de dubbelaar besproken wordt. De disc jockey spreekt van een rommelige plaat. The Stones zijn de weg kwijt volgens hem. Keith Richard is aan de hard drugs en heeft niet lang meer te leven. Over 10 jaar zijn The Stones begraven en vergeten en worden als een obscuur bluesbandje herinnerd, aldus de NCRV-dj.
Veertig jaar later, juni 2014 Rock Werchter. Mijn dochter Lies wil The Stones zien. Nu kan het nog. Jagger en Richards zijn al in de zeventig. Meestal staan wij bij concerten vooraan. Hier lukt het niet, tienduizenden tieners en twintigers versperren ons de weg. Oude knarren zoals ik, worden gedwongen uit de verte toe te kijken.
Juni 2017 Pink Pop. 80.000 mensen worden doodstil als Paul McCartney over zijn vriend John begint. Iemand in het publiek begint Give peace a change te zingen. Paul en zijn band nemen het over en samen eren we Lennon. Na een kort moment van stilte zet hij Let it be in. Het is een religieuze ervaring, voor het eerst in mijn leven.
Juli 2026. Paul McCartney heeft The Boys of Dungeon Lane uitgebracht. Zijn stem is breekbaar, we missen John Lennon maar er staan prachtige nummers op. Kippenvel bij The Days We Left Behind. De Stones blijven niet achter met Foreign Tongues. Jagger heeft de gerimpelde kop van een Afrikaanse olifant maar zijn stem hunkert nog steeds naar satisfaction. Elk optreden van Macca en The Stones is restlos ausverkauft. Overal waar zij verschijnen zorgen zij voor opwinding en schwung.
Anno nu. Mijn ouders zijn in de negentig en ik ben zelf ook al een oude man. Heb een buikje en atrose in de botten. Wordt het publieke debat vergiftigd door Baudetten en Wildersen. Is Amerika weer bezig aan een uitzichtloze oorlog. Maken artiesten met gouden kettingen en Rolexen nu al gedateerde muziek. Verdienen lege hulzen – genoemd influencers – gouden bergen. Moedeloos word ik er soms van.
Ik woon in Duitsland en mijn huis draagt de naam Exile on Mainstreet. Wanneer ik The Stones op You Tube zie, krijg ik energie en heb zin dingen te ondernemen. En iedere keer als ik The Beatles onverwacht hoor (en dat is vaak!) voel ik mij plots weer vrolijk, vrij en optimistisch. Kan ik weer vooruit kijken. Voel ik me weer jong en onsterfelijk.
Op 4, 5, 7 en 8 augustus vindt in het Steengroeve Theater in Winterswijk het muziektheaterspektakel Bricks, Stones en Beatles plaats. Ik ga gekleed in mijn Sgt Peppers pak.
Op onze Schotlandreis in 2000 kwamen we met de boot in Hull aan en reden met de camper naar de Hadrian Wall. Op de plaatselijke camping kwamen we Nederlanders tegen die op de terugweg waren. Zij noemden het eiland Mull één van de hoogtepunten van hun reis. Wij wilden zo-wie-zo naar het Meer van Loch Ness en Mull lag geografisch gezien in het verlengde daarvan. Op weg daar naartoe reden we over een C-weg langs de kust. Onderweg overnachtten we aan de baai Loch a Choir bij Camas Chil-Mhalieu – de Grot van de Verdronken Zeeman.
Genomen van de heuvel boven de grot. In het midden rechts de camper.
In bijna niemandsland hebben we een heel groot keienstrand met prachtige stenen en schelpen voor ons alleen en …. een grot! Dat zo’n rust en natuur nog bestaat! We hebben samen wrakhout bij elkaar gezocht en in de grot een groot vuur gemaakt dat jij verzorgd hebt, Cas. Op de terugweg naar de camper zagen we achter ons het vuur nog branden. We gaan nu slapen. Het is wel een beetje spannend hier in de totale verlatenheid. Als je buiten schreeuwt, hoort niemand je!
Later ook bij Mull: iedere dag zon!
De volgende dag was het al vroeg licht en kon ik niet meer slapen. Op de heuvels achter de grot ben ik in mijn eentje een lange wandeling gaan maken. Bij terugkomst waren Beppie en de kinderen nog in diepe rust. Tijd voor een practical joke: Ik bonkte op de camperdeur en schreeuwde een paar keer: “Heye, you gotta get off my land!” Beppie schrok zich dood en riep: Ruud, er is iemand aan de deur! Ze verstopte snel haar tas onder het dekbed en had daarna pas in de gaten dat ik niet in bed lag. Jij, Tom, trok je dekbed over het hoofd en durfde niet te kijken.
In de grot
Na het ontbijt zochten we opnieuw hout en dronken koffie in de grot. Aan het begin van onze rondreis was ik begonnen met het voorlezen van De brief voor de Koning van Tonke Dragt. Na het voorlezen over Tiuri, hebben wij, Lies en Fleur, de tocht nagelopen die ik eerder die ochtend gemaakt had. Onderweg verzamelden we wol van schapen die op de gekste plaatsen (ook op hoge rotsen!) was blijven haken. Jij, Cas, opperde om daar bij thuiskomst kussentjes met Schotse ruitstof van te maken.
Wandeling met Lies en Fleur
Na een verblijf van vijf dagen op het altijd-mooi-weer-eiland Mull begon onze terugweg richting Hull en overnachtten we opnieuw aan de baai met ‘onze grot’. We struinden de rotsen af voor wrakhout en Cas maakte ’s avonds een groot vuur in de grot. We mochten allemaal een wens doen. ‘Cas-helemaal-beter’ mocht niet want dat is ons aller wens. Jij, Thijs, kwam drie keer in ons wensenlijst voor: “Thijs gauw weer zien”, “Thijs been beter” en “Hier eens met z’n zevenen in de grot bij elkaar zijn”.
Cas rechts
De volgende ochtend dronken we als afscheid koffie en ranja in de grot. Ik had een laddertje uit de camper meegenomen. Boven op een richel heb ik een muntje neergelegd met de bedoeling dat één van de jullie die eens op gaat zoeken, mijn kinderen! Daarna inpakken en richting Hull en onderweg in Liverpool The Beatles zoeken!
Daar ligt het muntje!
* Na het verongelukken van Ben in 1992 en de chemokuren van Cas in 1999 kwam bij Beppie en mij het besef dat het leven NU geleefd en beleefd moest worden en niet later. Later komt misschien niet meer. Later is misschien te laat. Tot 2011 hebben we in de vakanties Europa afgereisd op zoek naar de wortels van de Europese beschaving en prachtige avonturen beleefd met Thijs, Cas, Lies, Fleur en Tom. Cas overleed in 2009. In 2011 zijn Beppie en ik uit elkaar gegaan.
Van 11 tot 31 augustus 2000 bereisden we (zonder Thijs, hij herstelde van een beenbreuk) Schotland met als einddoel het Meer van Loch Ness.
De foto’s komen uit de familie- en individuele kinderalbums. De schuingedrukte teksten uit mijn dagboeken 1984 -2010.
Een exentrieke artiest in de Nederlandse pophistorie is Armand. Geboren als Herman George van Loenhout werd de Eindhovenaar in de jaren zestig fervent aanhanger van de hippie ideologie. Geïnspireerd door Woody Guthrie en Bob Dylan zong hij over de vrije liefde en de belemmeringen van de burgerlijke samenleving. Vrede in de wereld werd bewerkstelligd door het roken van wiet en hasj, wat hij in ruime mate deed. Zijn oranjerode haar onderstreepte zijn levenshouding.
Pasten veel artiesten uit de jaren zestig hun muziek in latere jaren aan bij de veranderende tijdsgeest en muziektrend, zo niet Armand. Zijn eerste en enige grote hit was Ben ik te min. Een protestlied tegen sociale ongelijkheid. De zinsnede Ben ik te min omdat jouw Pa in een grotere kar rijdt dan de mijne, sprak me als puber aan. Tot zijn dood toe in 2015 bleef hij over love and peace zingen en predikte een werkelijk vrije samenleving. Geen zaaltje was hem te min. De-man-die-nooit-dood-lijkt-te-gaan werd hij genoemd.
Op 3 september 2010 trad Armand in het kader van Oldenzaal Muzikaal op in Murphy’s. In een hoekje naast de ingang speelde hij onverstoorbaar zijn liedjes. Soms kwam hij nauwelijks boven het luide gepraat uit. De meeste bezoekers kenden deze vreemde vogel niet eens. Tussen de liedjes door vertelde hij anekdotes over zijn hippieleven. Had ie even de tijd voor een trek van zijn jointje.
Ik was daar met Beppie en we kwamen een oud-student, Linda tegen. Zij vroeg Armand na het optreden naar zijn plectrum. Ik had gezien dat zijn harmonicadoosje op de grond gevallen was en nam die mee. Enkele jaren later kreeg ik van Linda het plectrum. Beide krijgen een plek in mijn jaren-zestig-vitrine.
In 2015 overleed Armand op negenenzestigjarige leeftijd aan een longontsteking. In cultureel centrum De Effenaar in Eindhoven werd afscheid genomen. Op zijn kist stond een wietplant en Bertus Borgers (Golden Earring, Wild Romance) gaf hem een mondharmonica mee: “Aan de andere kant is hij ook muzikant.” Tegen alle voorschriften in zag de zaal letterlijk blauw van de wietdampen. Wat zou Armand genoten hebben! Enkele uren later ging hijzelf in rook op.Edit
Die Lieder oder vielmehr die Texte von Willem Wilmink sind in das kollektive Gedächtnis von Generationen von Niederländern eingraviert. Wer kennt Diese Faust auf dieser Faust und den Brötchen Scheiss von De Film van Ome Willem nicht? Welcher vernünftige Elternteil hat zusammen mit seinen Kindern nícht die Sesamstraße und Klokhuis gesehen, wo Herr Aart, Gerda, Fetze Alsvanouds und der Orgelmann seine Texte zu Musik von Harry Bannink sangen? In der lesbaren und „ehrlichen“ Biografie zeigt Elsbeth Etty, dass Willem Wilmink in seiner Arbeit und in seinem Privatleben immer ein Kind geblieben ist.
Het Klokhuis 1998 zusammen beobachten
Willem Wilmink wurde 1936 in der ‘indischen Nachbarschaft’ nahe dem Zentrum von Enschede geboren. Es war ein Bezirk für die wohlhabenden Arbeiter, die in den Fabriken der Textilstadt arbeiteten. Sein Vater hatte eine leitende Position in der Textilfabrik “Holland” und Willem wurde von seinen Eltern “überbeschützt” erzogen. Dies führte dazu, dass er sich in der normalen menschlichen Welt unwohl fühlte und Schwierigkeiten hatte, Kontakte zu knüpfen. In der Realschule brachte ihm ein Klassenkamerad bei, wie man seinen Rücken trocknet, weil seine Mutter das zu Hause tat. In einem späteren Alter drückte er seine Unsicherheit aus, indem er Monologe in Gesellschaft auslöste und sich über das Geringste ärgerte.
In den letzten Jahren des Zweiten Weltkriegs wurde Enschede regelmäßig von den Alliierten bombardiert. Willem ertrug ängstliche Momente in den Luftschutzbunkern und wurde auf dem Heimweg mit den Leichen von Erwachsenen und Kindern konfrontiert. Es machte einen tiefen Eindruck auf ihn. Er verarbeitete dies durch Umkehrung: Vereinfachung traumatischer Ereignisse und Umwandlung in etwas Positives und Lustiges. Es wurde seine charakteristische Arbeitsweise als Dichter. Seine Kindheit war sein Bezugsrahmen. Im Grundschulalter stimmten Körper und Geist mit Willem überein. Im Wesentlichen ist er immer dieses Kind geblieben. Er sah sich als Dichter für Erwachsene; die Außenwelt ihn als Kinderdichter.
In Hestrup, am Weg von Brandlecht nach Engden, steht, in einem kleinen Wald versteckt, ein imposantes Kreuz aus Bentheimer Sandstein. Die Sage erzählt, dass zwei Brüder, Moggert und Rolink, sich um eine Frau gestritten haben. Ein Brudermord war die Folge.
Die Germanen kannten Blutrache: eine Form von Selbstjustiz, bei der die Familie des Ermordeten das Recht hatte, sich an der Partei der Täter zu rächen, auch wenn es ein Unfall war. Nach einem zweiten Toten war die Schuld getilgt. Es konnte aber auch geschehen, dass das zweite Opfer einen höheren Status hatte und so wieder eine Blutrache folgte.
Mit der Etablierung des Christentums, das Nächstenliebe und Vergebung propagierte, nahmen die Fälle von Blutrache ab. Es blieben die Sühnekreuze als Mahnmale bestehen. Im 19. Jahrhundert, mit der Entwicklung der staatlichen Institutionen und ihrer unabhängigen Justiz, bekamen die Kreuze eine andere Bedeutung, indem sie ‘nur’ an das Opfer erinnerten.
Die bekanntesten einander bekämpfenden Brüder sind Kain und Abel. Dieser Bruderstreit, der in vielen Kulturen und Geschichten beschrieben wird, ist symbolisch für den Fortschritt der Menschheit. Abel steht für den naturnahen Schäfer, der sich nirgendwo ansiedeln will und Kain ist der erste Ackerbauer und Begründer von Städten und ihrer Zivilisation. Abel wollte Einfachheit und Gleichheit, Kain wollte Besitz und Verantwortung. Wir kennen das Ergebnis.
Der Batterieturm steht nach Südwesten stolz und mächtig. Die Reichen lebten früher in Steinhäusern und die Armen in Holzkonstruktionen und Höhlen. Im Mittelalter herrschten Adel und Geistlichkeit. Sie dachten, sie wären in ihren Burgen und Kirchen sicher. Die Kanone wurde im fünfzehnten Jahrhundert erfunden. Die durch Handel reichen Stadtbewohner haben mit dieser neuen Waffe Freiheiten und Rechte durchgesetzt. Die Bentheimer Gräber versuchten das Blatt zu wenden, indem sie diesen Kanonenturm bauten.
Deutschland ist voller Festungen und Burgen, die eine Vergangenheit von Schlacht und Krieg symbolisieren. Glaube, Macht und Ehre waren die Hauptmotive im Dreißigjährigen Krieg in einer Schlacht, in der ein Drittel der Bevölkerung starb. Unten links sehen Sie das Denkmal mit dem Löwen in Erinnerung an die Hunderte von Soldaten aus der Grafschaft, die im Ersten Weltkrieg starben. Gewöhnliche Jungen, die unnötig für die Bestrebungen der Reichen und Mächtigen starben. In dieser Zeichnung konzentriert sich versehentlich die Geschichte Deutschlands: Stolz und Tragödie.
‘Hier an de Duutse grens, de Duutse grens,
doar lef de wilde homosapiens.
Leven hier das nou toch inmens,
alleen het volk hier an de Duutse grens. *
Hier ligt de grens; gaat ‘die Vechte’ over in ‘de Vecht’. Duits regenwater wordt een Nederlandse rivier. Mensen die eeuwenlang over de rivier hun weg vonden naar het vrije Holland. Handelslieden die textiel en Bentheimer zandsteen naar stapelplaats Zwolle vervoerden. Schippers die met angst en beven vlees en alcohol smokkelden – werden zij betrapt dan werden schip en lading verbeurdverklaard.
Velen die tegen de stroom op in het oosten een betere toekomst zochten. Mensen uit het Avondland die via de Vecht in Pruisen veel en rijke landbouwgrond hoopten te vinden. Handelaren die rijst, tabak en specerijen in het rijke Sint-Petersburg konden verkopen. Velen die niet terugkwamen en hun laatste adem uitbliezen in een ver Slavisch land. Hun laatste gedachten waren:
Denkend aan Holland zie ik brede rivieren
traag door oneindig laagland gaan
rijen ondenkbaar ijle populieren
als hoge pluimen aan de einder staan
en in de geweldige ruimte verzonken
de boerderijen verspreid door het land
boomgroepen, dorpen, geknotte torens
kerken en olmen in een groots verband,
de lucht hangt er laag en de zon wordt er langzaam
in grijze veelkleurige dampen gesmoord,
en in alle gewesten wordt de stem van het water
met zijn eeuwige rampen gevreesd en gehoord. **
* Bökkers: Duutse Grens
** Hendrik Marsman: Denkend aan Holland. Vertaling: Jaap Hoepelman
Veel toeristen staan voor een raadsel als zij de Synagogenstiege inlopen. De steeg is uit de rotsen gehakt. De traptreden hebben ongelijke lengtes en aan de zijkant bevinden zich brede randen. Door het hoogteverschil in Bad Bentheim lopen vele straten parallel aan elkaar. Om snel van boven naar beneden te kunnen en vice versa, maakten de mensen gebruik van een steeg. Vaak was deze smal en liep tussen de huizen door. Maar deze steeg is breed. Waarom is deze steeg zo gemaakt?
Het is een paardentrap. In tijden van nood kon een ijlbode op zijn paard snel richting burcht galopperen. Hij hoefde niet met een omweg al zigzaggend naar boven door de smalle straatjes. De wielen van de grafelijke koets pasten precies op de randen. Ook kooplieden maakten gebruik van de paardentrap. Heel voorzichtig werd gemanoeuvreerd. Als het misging ontstond een enorme ravage. De pui van de Synagoge beneden in de Wilhelmstrasse heeft het meermaals moeten ontgelden. Nergens in Europa is een dergelijke trap bewaard gebleven.
Later ook bij Mull: iedere dag zon!
In de grot
Daar ligt het muntje!
Het Klokhuis 1998 zusammen beobachten
Hendrik Marsman